Inne felietony:

Klony

2003-08-05

Rodzina Klonowatych – Aceraceae składa się tylko z 2 rodzajów: Dipteronia oraz Acer – klon.

O ile Dipteronia [foto1] ogranicza się do 2 gatunków występujących w Chinach, to klon jest szeroko rozpowszechniony w obszarze klimatu umiarkowanego półkuli północnej, a po części także w tropikach [Malaje]. Ilość gatunków klonów nie jest dokładnie określona – waha się w granicach 120 – 200 [wypływa to z faktu, że pewne klasyfikacje uznają dany takson za gatunek, inne za podgatunek lub odmianę]. Tabela 1 zawiera informacje o rozmieszczeniu poszczególnych gatunków w różnych obszarach naszego globu. Najwięcej gatunków występuje w Chinach: 107 [140]. W Polsce w naturze występują tylko trzy gatunki klonów: klon zwyczajny – Acer platanoides [foto2], klon polny – Acer campestre [foto3] i jawor – Acer pseudoplatanus [foto4]. Ale bardzo często spotyka się liczne inne gatunki, introdukowane z całego świata – Europy, Ameryki Pn. i Azji. Z klonów obcego pochodzenia najczęściej w Polsce sadzony jest klon jesionolistny (Acer negundo [foto5]), pochodzący z Ameryki Północnej. Również amerykański klon srebrzysty (Acer saccharinum [foto6]) bywa często sadzony w miastach.

W większości przypadków są to drzewa lub krzewy o liściach sezonowych, dłoniasto- klapowanych, ustawionych naprzeciwlegle, a układ ten powtarza się w odniesieniu do pędów i gałęzi. Zdarzają się jednak między nimi gatunki wieczniezielone [foto7], a także o liściach niepodzielnych [foto8], bądź złożonych – najczęściej trójlistkowych [foto9], choć niekiedy nawet 7-9 listkowych [klon jesionolistny].

Inną charakterystyczną cechą klonów są nasiona – 2-nasienne, parzyste skrzydlaki, różniące się, w zależności od gatunku, wielkością, kształtem, kątem rozwarcia pomiędzy ramionami skrzydełek, ale nieodmiennie wirujące przy opadaniu jak śmigła helikoptera [foto10, opis].

Niektóre gatunki posiadają bardzo interesującą fakturę kory i pnia [foto11, foto12]. Drewno klonów jest twarde, ale dość łatwe w obróbce i często jest wykorzystywane w stolarstwie, tokarstwie i lutnictwie, oraz na okleiny.

Z licznych amerykańskich gatunków, zwłaszcza klonu cukrowego – Acer saccharum [foto13], ale także czarnego – Acer nigrum, czerwonego – Acer rubrum, oraz naszego klonu polnego – Acer campestre i japońskiego klonu Acer mono wydobywa się wczesną wiosną sok, zawierający do 5% cukru, z którego produkowany jest syrop i cukier klonowy. Z drzewa o średnicy 30 cm można w ten sposób uzyskać do 0,5 kg cukru.

Poza licznymi walorami użytkowymi klony dostarczają również wielu doznań estetycznych. Zwłaszcza jesienne barwy liści [żółte, pomarańczowe, czerwone, purpurowe i brązowe, oraz wszelkie pośrednie] dostarczają niezapomnianych wrażeń [foto14, foto15, foto16, foto17, foto18, foto19]. W Japonii spotykany jest zwyczaj "momiji-gari", oznaczający "polowanie na jesienne liście". Podobnie jak wiosenne "sakura" – kwitnienie wiśni, wyciąga ludzi z domu i każe im gonić ulotne, niepowtarzalne chwile feerii jesiennych barw. W Polsce warto odwiedzić pod koniec października arboretum w Rogowie, znanym z największej kolekcji klonów w naszym kraju.

Dzięki mrówczej pracy ogrodników-entuzjastów udało się wyhodować, zwłaszcza w Japonii, liczne odmiany klonów o niespotykanym, całorocznym zabarwieniu liści [czerwone, różowe, żółte], bądź wymyślnych kształtach liści. Klon japoński – Acer japonicum, ma takich tzw. "kultywarów", czyli odmian uprawnych około 20 [foto20, foto21], a klon palmowy – Acer palmatum chyba około 100 [foto22, foto23, foto24, foto25]. Ponadto klon palmowy i klon Burgera są tradycyjnymi gatunkami, używanymi w sztuce miniaturyzacji drzew – bonsai [foto26, foto27].

Generalnie można powiedzieć, że klony to bardzo interesujące i wdzięczne drzewa, towarzyszące nam co dzień, ale nie zawsze dostrzegane i doceniane.

Zdjęcia:

Foto1 © Rainer Oberle
Foto2,4,5,6,20,23,24,25 - © Patrick J. Breen, Oregon State University
Foto3, 7 - © Pietro Pavone, University of Catania
Foto 8 - © Ulrich Herzog
Foto9,21 - © Mark H. Brand, University of Cennecticut
Foto10,14,15,16,17,18,19 - © Hajime Hayashida, Japan
Foto11,12 - © Kurt Stueber
Foto13 - © Hugh Wilson
Foto22 - © James R. Manhart
Foto26 - Bruno Franco©
Foto27 - Scott Godin©

Jeżeli masz na swoim koncie ciekawe opracowanie (nawet jeśli to wypracowanie szkolne) na temat drzew, pochwal się nim, może je opublikujemy!