Klony2003-08-05
Rodzina Klonowatych – Aceraceae
sk³ada siê tylko z 2 rodzajów: Dipteronia oraz Acer – klon.
O ile Dipteronia [foto1] ogranicza siê do 2 gatunków wystêpuj±cych w Chinach, to klon jest szeroko rozpowszechniony w obszarze klimatu umiarkowanego pó³kuli pó³nocnej, a po czê¶ci tak¿e w tropikach [Malaje]. Ilo¶æ gatunków klonów nie jest dok³adnie okre¶lona – waha siê w granicach 120 – 200 [wyp³ywa to z faktu, ¿e pewne klasyfikacje uznaj± dany takson za gatunek, inne za podgatunek lub odmianê]. Tabela 1 zawiera informacje o rozmieszczeniu poszczególnych gatunków w ró¿nych obszarach naszego globu. Najwiêcej gatunków wystêpuje w Chinach: 107 [140]. W Polsce w naturze wystêpuj± tylko trzy gatunki klonów: klon zwyczajny – Acer platanoides [foto2], klon polny – Acer campestre [foto3] i jawor – Acer pseudoplatanus [foto4]. Ale bardzo czêsto spotyka siê liczne inne gatunki, introdukowane z ca³ego ¶wiata – Europy, Ameryki Pn. i Azji. Z klonów obcego pochodzenia najczê¶ciej w Polsce sadzony jest klon jesionolistny (Acer negundo [foto5]), pochodz±cy z Ameryki Pó³nocnej. Równie¿ amerykañski klon srebrzysty (Acer saccharinum [foto6]) bywa czêsto sadzony w miastach.
W wiêkszo¶ci przypadków s± to drzewa lub krzewy o li¶ciach sezonowych, d³oniasto- klapowanych, ustawionych naprzeciwlegle, a uk³ad ten powtarza siê w odniesieniu do pêdów i ga³êzi. Zdarzaj± siê jednak miêdzy nimi gatunki wieczniezielone [foto7], a tak¿e o li¶ciach niepodzielnych [foto8], b±d¼ z³o¿onych – najczê¶ciej trójlistkowych [foto9], choæ niekiedy nawet 7-9 listkowych [klon jesionolistny].
Inn± charakterystyczn± cech± klonów s± nasiona – 2-nasienne, parzyste skrzydlaki, ró¿ni±ce siê, w zale¿no¶ci od gatunku, wielko¶ci±, kszta³tem, k±tem rozwarcia pomiêdzy ramionami skrzyde³ek, ale nieodmiennie wiruj±ce przy opadaniu jak ¶mig³a helikoptera [foto10, opis].
Niektóre gatunki posiadaj± bardzo interesuj±c± fakturê kory i pnia [foto11, foto12]. Drewno klonów jest twarde, ale do¶æ ³atwe w obróbce i czêsto jest wykorzystywane w stolarstwie, tokarstwie i lutnictwie, oraz na okleiny.
Z licznych amerykañskich gatunków, zw³aszcza klonu cukrowego – Acer saccharum [foto13], ale tak¿e czarnego – Acer nigrum, czerwonego – Acer rubrum, oraz naszego klonu polnego – Acer campestre i japoñskiego klonu Acer mono wydobywa siê wczesn± wiosn± sok, zawieraj±cy do 5% cukru, z którego produkowany jest syrop i cukier klonowy. Z drzewa o ¶rednicy 30 cm mo¿na w ten sposób uzyskaæ do 0,5 kg cukru.
Poza licznymi walorami u¿ytkowymi klony dostarczaj± równie¿ wielu doznañ estetycznych. Zw³aszcza jesienne barwy li¶ci [¿ó³te, pomarañczowe, czerwone, purpurowe i br±zowe, oraz wszelkie po¶rednie] dostarczaj± niezapomnianych wra¿eñ [foto14, foto15, foto16, foto17, foto18, foto19]. W Japonii spotykany jest zwyczaj "momiji-gari", oznaczaj±cy "polowanie na jesienne li¶cie". Podobnie jak wiosenne "sakura" – kwitnienie wi¶ni, wyci±ga ludzi z domu i ka¿e im goniæ ulotne, niepowtarzalne chwile feerii jesiennych barw. W Polsce warto odwiedziæ pod koniec pa¼dziernika arboretum w Rogowie, znanym z najwiêkszej kolekcji klonów w naszym kraju.
Dziêki mrówczej pracy ogrodników-entuzjastów uda³o siê wyhodowaæ, zw³aszcza w Japonii, liczne odmiany klonów o niespotykanym, ca³orocznym zabarwieniu li¶ci [czerwone, ró¿owe, ¿ó³te], b±d¼ wymy¶lnych kszta³tach li¶ci. Klon japoñski – Acer japonicum, ma takich tzw. "kultywarów", czyli odmian uprawnych oko³o 20 [foto20, foto21], a klon palmowy – Acer palmatum chyba oko³o 100 [foto22, foto23, foto24, foto25]. Ponadto klon palmowy i klon Burgera s± tradycyjnymi gatunkami, u¿ywanymi w sztuce miniaturyzacji drzew – bonsai [foto26, foto27].
Generalnie mo¿na powiedzieæ, ¿e klony to bardzo interesuj±ce i wdziêczne drzewa, towarzysz±ce nam co dzieñ, ale nie zawsze dostrzegane i doceniane.
Zdjêcia:
Foto1 © Rainer Oberle
Foto2,4,5,6,20,23,24,25 - © Patrick J. Breen, Oregon State University
Foto3, 7 - © Pietro Pavone, University of Catania
Foto 8 - © Ulrich Herzog
Foto9,21 - © Mark H. Brand, University of Cennecticut
Foto10,14,15,16,17,18,19 - © Hajime Hayashida, Japan
Foto11,12 - © Kurt Stueber
Foto13 - © Hugh Wilson
Foto22 - © James R. Manhart
Foto26 - Bruno Franco©
Foto27 - Scott Godin©
Opracowa³: Adam £apott © - Wszelkie prawa zastrze¿one
Je¿eli masz na swoim koncie ciekawe opracowanie (nawet je¶li to wypracowanie szkolne) na temat drzew, pochwal siê nim, mo¿e je opublikujemy!
|
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}