Ogród piękny i praktyczny

2006-08-28

Można mieć ogród piękny, można przyjemny dla ducha i dający satysfakcję, można też praktyczny. A jeśli chcesz połączyć wyszytkie te cechy wystarczy, że zadbasz by w Twoim kąciku, czy to będzie działka, czy przydomowy ogródek nie zabrakło drzew i krzewów owocowych.

Założenie małego sadu, lub rabaty z krzewami wytwarzającymi jadalne owoce, nie tylko da Ci przyjemność, ale także zapewni zdrowsze i świeże produkty na domowe przetwory, sałatki i napoje.

W zależności od powierzchni ogrodu, oraz warunków jakie w nim panują (nasłonecznienie, rodzaj gleby, wilgotność, różnice temperatur rocznych) do wyboru pozostanie w naszym klimacie całkiem sporo pięknych roślin, które warto wziąć pod uwagę. Ponieważ lista byłaby bardzo długa, a materiału starczyłoby na niejedną książkę postaram się polecić kilkanaście drzew i krzewów wartych, moim zdaniem, uwagi.
Najważniejszym kryterium zawsze jednak będzie sadzenie roślin, których owoce lubisz, tak więc ostateczny wybór należy do Ciebie!

Wyróżnię kilka ważnych czynników, które należy koniecznie wziąć pod uwagę podczas projektowania własnego mini-sadu.

Samopylność
Niektóre drzewa wymagają "towarzystwa" aby mogły dawać owoce, ponieważ są niekompatypibline same ze sobą. Dlatego raczej nie wybieraj ich jeżeli masz maleńki ogród. Nie warto tłoczyć na małej powierchni zbyt wielu roślin, bo ograniczymy imm dostęp światła słonecznego, a poza tym zacienimy i oszpecimy ogród.

Wysokość (dorosłego osobnika)
Sadzimy zawsze małe rośliny, dlatego czasem trudno sobie wyobrazić, że na zaledwie kilka lat ich gałęzie mogą całkowicie zasłonić okna kuchni, albo zacienić rabaty z kwiatami. Wreszcie, mogą przerosnąć nad ogród sąsiadów, a z tego już blisko do niepotrzebnych waśni i problemów prawnych. Dlatego sadząc drzewa musisz mieć na uwadze jego wymiary jako dorosłego drzewa. Właścicielom mniejszych ogrodów pomocne mogą być rośliny szepione na słabo rosnących podkładkach, ale nawet one rozrosną się po latach, chociaż w mniejszym stopniu. Nie podaję tej wartości w tabeli, ponieważ różnić się może ona w dużym stopniu w zależności od podkładki. Dlatego kupując drzewko zawsze pytaj jakie rozmiary będzie miało jako dorosły osobnik.

Bez czarny Sambucus nigra - fot. Jarosław Makowski

Wartość ozdobna roślin
Nie można ukrywać, że ogród ma przede wszystkim cieszyć oko, dlatego postaram się szczególnie wyróżnić rośliny, które prezentują walory nie tylko użytkowe ale i ozdobne.

Czas owocowania i wielkość zbiorów
Wyjątkowo ważne czynniki. Od nich zależy nie tylko, czy będziemy mogli owocami z dumą obdzielić całą rodzinę, ale także jak zaplanować ochronę przed szkodnikami, zbiory oraz składowanie owoców. Warto przy tym wybierać rośliny owocujące dłużej, lub nierównocześnie, aby owocami cieszyć się przez więcej niż 2 tygodnie.

Szkodniki
Wiadomo, że nikt nie lubi czynności związanych z zabezpieczaniem roślin przed chorobami, owadami, grzybami itp. Dlatego dobrze wiedzieć jak wiele pracy i czasu trzeba włożyć, aby zostać nagrodzonym ulubionymi owocami.

Wymagania
Najważniejszy czynnik. Od niego właśnie zależy czy dana roślina będzie mogła rosnąć na Twojej działce, czy też nie, oraz czy da satysfakcjonujące zbiory.

DRZEWA

Nazwa polska Nazwa łacińska	Odmiana	Samopylność	Wartość ozdobna	Czas owocowania	Wielkość zbiorów	Szkodniki	Wymagania	Dodatkowe informacje
Jabłoń domowa Malus domestica	Antonówka (odmiana stara)	Wymaga zapylaczy, może być zapylaczem	Kwiaty (maj, białe/biało różowe, miododajne, pachnące), Owoce (duże, ładne, złoto-żółte)	Początek września	500 kg (z jednego drzewa)	w niewielkim stopniu podatna na mączniaka, parcha, odporna na zarazę ogniową	odm. wytrzymała na mrozy (do -35°C), wymaga stanowiska słonecznego, toleruje pH z zakresu (5.6 - 7.5 /kwaśne do obojętnych/)	Owoce dobre, z lekkim winnym posmakiem. Nadaje się świetnie na przetwory i lekkie wina domowe. Bardzo łatwo i dobrze rozmnaża się z nasion.
Jabłoń domowa Malus domestica	Jonagold (odmiana nowa)	Wymaga zapylaczy (co najmniej 2), sama sterylna (nie zapyla)	Kwiaty (maj, białe, pąki różowe, miododajne, pachnące), Owoce (duże, okrągłe, pomarańczowe z pięknym czerwonym rumieńcem)	Początek października	duża	Odmiana odporna na parch i zarazę ogniową. Mniej odporna na mączniaka.	Owocuje wcześnie, a owoce ma duże, więc czasem konieczna będzie podpora, aby drzewo nie złamało się pod ich ciężarem. Odmiana bardzo wytrzymała na mrozy (do -40°C), wymaga stanowisk słonecznych lub półcienistych, toleruje pH z zakresu (5.1 - 7.5 /bardzo kwaśne do obojętnych/)	Owoce bardzo smaczne, delikatnie kwaskowate, chrupiące, soczyste. Nadają się do spożycia na surowo, do deserów, oraz do gotowania. Można przechowywać w lodówce nawet do 3 miesięcy!
Wiśnia pospolita Prunus cerasus	Wczesna Ludwika (odmiana stara)	Nie wymaga zapylaczy	Kwiaty (kwiecień/maj, białe, bardzo liczne wiosną), Owoce (Ładne, półprzezroczyste, ciemnoczerwone)	Koniec czerwca	duża	Średnio odporna na drobną plamistość liści odporna na moniliozę	Bardzo wytrzymała na mrozy, tolerancyjna względem odczynu gleby	Owoce smaczne, kwaśne. Wiśnie szczepi się na podkładkach z czereśni lub antypki, ta druga jest polecana na gleby suche i przepuszczalne.
Wiśnia pospolita Prunus cerasus	Lucyna (odmiana nowa)	Nie wymaga zapylaczy	Kwiaty (kwiecień/maj, białe, bardzo liczne wiosną), Owoce (Ładne, bardzo ciemnoczerwone)	Połowa lipca	duża	Podatna na drobną plamistość liści, odporna na pozostałe choroby wiśni.	Średnio podatna na mrozy, tolerancyjna względem odczynu gleby.	Owoce bardzo smaczne, słodkawe. Wiśnie szczepi się na podkładkach z czereśni lub antypki, ta druga jest polecana na gleby suche i przepuszczalne.
Czereśnia (czyli Wiśnia ptasia) Prunus avium	Rivan	wymaga zapylaczy (Vega, Merton Premier, Burlat)	Kwiaty (kwiecień/maj, białe), Drzewo może rosnąć duże, o ładnym, "pomnikowym" pokroju	przełom maja i czerwca	odmiana plenna	odmiana odporna na choroby	wymaga głębokiego podłoża, gdyż ma duży system korzeniowy. Odczyn gleby kwaśny, lub obojętny. Podłoże zasobne w składniki mineralne.	Nalepsze w ogrodach są nowe podkładki P-HLA i Gisela 5 - szczepione na nich czereśnie rosną mniejsze, wolniej i wcześniej owocują.
Śliwa domowa Prunus domestica	Promis (Klon węgierki zwykłej, odmiana późna)	Nie wymaga zapylaczy	Kwiaty (kwiecień/maj, białe, miododajne, wczesne), Ładny pokrój.	koniec września	odmiana plenna, owocuje regularnie	słabo podatna na szarkę	Wytrzymała na mrozy, wymaga wilgotnego podłoża o odczynie obojętnym.	Owocuje 2-4 lata po posadzeniu, daje owoce średniej wielkości, ale bardzo smaczne, z łatwo oddzielającą się pestką. Nadaje się do jedzenia na surowo, na przetwory i na susz.
Śliwa domowa Prunus domestica	Herman (Klon węgierki zwykłej, odmiana wczesna)	Nie wymaga zapylaczy		koniec lipca	odmiana plenna, owocuje regularnie	odmiana średnio odporna na choroby
Grusza pospolita Pyrus communis	Faworytka (odm. wczesna, tzw. Klapsa)	samopylna	Kwiaty (w maju, białe, miododajne, wczesne), Owoce (bardzo ładne, kształtne, żółto-zielone z rozległym czerwonym rumieńcem), ładny pokrój.	koniec sierpnia	owocuje dość obfienie, regularnie	średnio odporna na parcha	wymaga głębokiego podłoża o odczynie lekko kwaśnym. Stanowisko słoneczne, lub półcieniste.	nadaje się do spożycia na surowo i na przetwory.
	Konferecja (odm. średnio wczesna)		Kwiaty (w maju, białe, miododajne, wczesne), Owoce (żółto-złote, wydłużone, w dużej liczbie), ładny pokrój.	koniec września	owocuje bardzo obficie, regularnie	odporna na parcha		odmiana deserowa
	Komisówka (odm. późna)		Kwiaty (w maju, białe, miododajne, wczesne), Owoce (zielony, kształtny, pokryty pomarańczowym rumieńcem), ładny pokrój.	połowa października	Owocuje umiarkowanie, regularnie	średnio odporna na choroby, średnio odporna na mróz.		jedna z najsmacniejszych odmian deserowych.
Orzech włoski Juglans regia	Resovia	nie wymaga zapylaczy	Drzewo o pieknym pokroju i liściach. Kwiaty mniej atrakcyjne, ale również ciekawe.	połowa września	plony obfite	szkodniki nie stanowią wiekszych problemów	wymaga gleb żyznych, ciepłych, przepuszczalnych, wilgotnych, ale dobrze zdrenowanych, bogatych w próchnicę i wapń. Wymaga pH z zakresu 6.8 - 7.2. Lubi stanowiska nasłonecznione, może przemarznąć, jeżeli temperatury zimowe spadną na dłużej poniżej 25°C.	Jest to bezwzględnie najbardziej długowieczne drzewo owocowe, nie szczepione może owocować nawet 500 lat (szczepione blisko 2 wieki)! UWAGA! Orzech włoski nie wpływa źle na inne drzewa w sadzie! Orzechy zaczynają owocować późno, bo 4-6 lat po zasadzeniu, ta odmiana owocuje wcześniej. Owoce ma smaczne, nadające się do spożycia na surowo i do wypieków, deserów itp.
Rokitnik zwyczajny Hippophaë rhamnoides	Leikora w ofercie pinus	roślina dwupienna, dla owoców konieczne posadzenie egzemplarza męskiego i żeńskiego (jeden egz. męski może zapylić 8 żeńskich).	Bardzo ładny pokrój (drzewo osiąga maks. 6m wysokości), interesujące liście i wyjątkowej urody owoce.	dojrzewają we wrześniu, utrzymują się przez całą zimę.	duże	odporny na szkodniki	wymaga gleb przepuszczalnych, niewrażliwe na pH, lubi stanowiska nasłonecznione. Dość odporne na niskie temperatury.	Owoce zbyt kwaśne do jedzenia na surowo, ale dzieci je lubią ;) Doskonałe na przetwory i soki.

KRZEWY

Nazwa polska Nazwa łacińska	Odmiana	Samopylność	Wartość ozdobna	Czas owocowania	Wielkość zbiorów	Szkodniki	Wymagania	Dodatkowe informacje
Aktinidia pstrolistna Actinidia kolomikta	Dr Szymanowski w ofercie pinus oraz e-ogrody	nie wymaga zapylacza	Kwiaty (maj, liczne, białe, pachnące), Liście (przebarwiające się na biało-różowo), Pnącze.	przełom sierpnia i września	średnia lub duża	może chorować na choroby grzybowe, bakteryjne lub zostać zaatakowana przez owady.	wymaga żyznych gleb i nasłonecznionego stanowiska. roślina wytrzymuje mrozy do -40°C	Przez pokrewieństwo z kiwi (Actinidia deliciosa), często aktinidie nazywa się potocznie "polskim kiwi"
Agrest pospolity (Porzeczka agrest) Ribes grossularia	Hinnonmaki Rot (czerwone owoce)	nie wymaga zapylaczy, ale jeżeli zostanie zapylony obcym pyłkiem będzie lepiej owocował, dlatego poleca się zasadzenie minimum dwóch krzaczków.	Roślina o małej wartości ozdobnej, szczepiona na podkładkach w formie piennej wygląda jak małe drzewko i jest nie tylko wygodniejsza w uprawie, ale i zyskuje na urodzie.	początek lipca	duża	duża naturalna odporność na mączniaka amerykańskiego	wymaga średio wilgotnej, dobrze zdrenowanej gleby, stanowiska słonecznego (preferowane) lub półcienistego, ochrony przed zimowymi wiatrami. Odm. odporna na mróz. Wymaga także regularnego przycinania pędów w celu zwiększenia owocowania.	Ciekawą krzyżówką agrestu i porzeczki, ostatnio dostepną w szkółkach jest porzeczkoagrest.
Agrest pospolity (Porzeczka agrest) Ribes grossularia	Invicta (żółte owoce)			koniec lipca	duża	duża naturalna odporność na mączniaka amerykańskiego
Porzeczka czarna Ribes nigrum	Titania	patrz agrest	Piękne równocześnie dojrzewające długie grona czarnych jagód są największym walorem tej porzeczki.	lipiec-sierpień	Owocuje obficie i regularnie	wysoka odporność na mączniaka amerykańskiego i mróz, niska na opadzinę liści, rdzę wejmutkowo-porzeczkową.	wymaga gleb żyznych, próchnicznych, wilgotnych, bogatych w związki mineralne, o pH lekko kwaśnym (6.2-6.7)	Porzeczki wymagają dość intensywnego cięcia. Poniżej proponuje literaturę na ten temat. Wszystkie prezentowane odmiany nadają się na przetwory i do spożycia na surowo. Wszystkie mają wysoką zawartość cukrów.
Porzeczka czerwona Ribes rubrum	Detvan		Piękne bardzo długie grona czerwonych owoców.	początek lipca	odmiany bardzo plenne, ze względu na duży ciężar owoców, mogą wymagać podparcia pędów.	duża odporność na mróz i na choroby grzybowe	wymaga warunków podobnych jak czarna porzeczka, ale gleby mogą być troszkę uboższe.
Porzeczka biała Ribes niveum	Bianka/Blanca		Grona przezroczystych owoców, średniej długości, ale umieszczone blisko siebie zwieszają się malowniczo w krzewów.	przełom lipca i sierpnia		bardzo odporna na mróz
Bez czarny Sambucus nigra	"dziki" - łatwo rozmnaża się z zrzezów można więc przesadzić sobie gałązkę do ogrodu ;)	częściowo samopylny, obecność zapylaczy zwiększa plenność.	Ładny drzewiasty pokrój, piękne białe, mocno pachnące kwiaty i atrakcyjne owoce.	sierpień-wrzesień	Zazwyczaj plenne, ale mogą wymagać cięcia, lub zapyleń krzyżowych w celu zwiększenia plenności.	Zagrażaja mu głównie gryzonie, mszyce bzowe, przędziorki oraz grzyby z rodziny Botrytis.	odporny na mróz (do -40°C), ma niewielkie wymagania glebowe, ale lubi stanowiska słoneczne ale uda się też w półcieniu, na wilgotnych, ale nie podmokłych glebach, niewrażliwy na pH.	Zarówno kwiaty jak i owoce są cennym składnikiem spożywczym. Z kwiatów robi się orzeźwiający napój, natomiast owoce zawierają bardzo dużo wit. C i świetnie nadają sie na przetwory.
Borówka wysoka Vaccinium corymbosum	Bluecrop	wymaga zapylenia krzyżowego	Ładne krzewy (nawet do 2m), z atrakcyjnymi, dużymi jasnoniebieskimi owocami.	początek sierpnia	odm. bardzo plenna	praktycznie całkowicie odporna na choroby i szkodniki, charakteryzuje się również wysoką odpornością na mróz.	wrażliwa na przesuszenie (podlewać należy deszczówką, albo odstaną wodą z kranu), wymaga kwaśnego podłoża	Odpowiednie zestawienie odmian borówki wysokiej może zapewnic owoce nawet przez dwa miesiące (lipiec-sierpień)
Jeżyna bezkolcowa	Thornfree	samopylna	Jeżyna ta tworzy kobierce z długich pędów, podczas owocowania dodatkowo uroku dodają jej owoce.	początek sierpnia (przez 3 tyg.)	odmiana plenna	bywa porażana przez szarą pleśń i roztocza, ale generalnie odmiana odporna na choroby, natomiast wrażliwa na mróz, wymaga okrywania na zimę.	lubi stanowiska słoneczne. tolerancja pH: gleby od lekko kwaśnych do lekko zasadowych.	Wartościowe i smaczne owoce nadają się do spożycia na surowo i do przetworów, nalewek.
Malina czerwona Rubus ideaus	Polana	nie wymaga zapylaczy	Bardzo ładny pokrój, piękne, duże owoce.	od końca sierpnia do pierwszych przymrozków (listopad)	odmiana bardzo plenna	odporna na kwieciaka i kistnika.	wymaga gleb żyznych, przewiewnych, słabo kwaśnych (pH: 5.5-6.6), nasłonecznionego stanowiska, przycinania na wiosnę i kopczykowania jesienią.	Bardzo smaczne owoce nadają się do różnorakich zastosowań.
Pigwowiec okazały Chaenomeles x superba	Crimson and Gold	nie wymaga zapylaczy	Kwiaty (duże, szmaragdowe z żółtymi pręcikami - stąd nazwa odmiany), Owoce (żółte, okrągłe, ok. 5cm średnicy), Pokrój (niski, ciernisty, gęsty krzew o bardzo ciemnej korze)	sierpień-wrzesień	średnia plenność (odmiana hodowana głównie dla kwiatów)	odporne na szkodniki i choroby	Wymaga żyznych podłoży i wystawy słonecznej. Toleruje podłoża suche i lekko wilgotne.	Na surowo owoce pigwowca są bardzo kwaśne i twarde, ale miękną po przmrożeniu, nadają się także doskonale na przetwory, jako dodatek do herbaty (są bardzo aromatyczne) i na nalewki.
Suchodrzew jadalny (Jagoda kamczacka) Lonicera coerulea var. kamtschatica	Dlinnopłodna	wymaga zapylania krzyżowego innej odmiany	Kwiaty (w kwietniu, obfite, żółte), Owoce (efektowne duże ciemnoniebieskie wydłużone jagody), ładny pokrój i ulistnienie	koniec maja	odmiana płodna, owoce bardzo duże (do 1.3g)	odporna na szkodniki i choroby	wymaga słonecznych stanowisk, gleb średniozwięzłe, żyzne, o słabo kwaśnym odczynie. Odporna na mrozy do -45°C.	Przycina się dopiero po 5-6 latach od posadzenia. Owoce słodko-kwaśne, soczyste, bogate w wartościowe składniki.

Inne godne polecenia rośliny to: Aronia, Dereń jadalny, Świdośliwa, Cytryniec chiński, Borówka brusznica, Żurawina wielkoowocowa, Róża pomarszczona.

Warto zobaczyć:

Oferty sprzedaży roślin:
PINUS
e-ogrody.com

Literatura:
Czereśnie
Wiśnie
Jabłonie
Borówka
Malina i Jeżyna
Choroby, Szkodniki, Cięcie, Rozmnażanie i Pielęgnacja drzew i krzewów owocowych
Uprawa odmian karłowych
Sadownictwo

Jeżeli masz na swoim koncie ciekawe opracowanie (nawet jeśli to wypracowanie szkolne) na temat drzew, pochwal się nim, może je opublikujemy!