Drzewa i Krzewy - internetowy leksykon przyrodniczy

Zdrowotne znaczenie pasów zadrzewień:

  a - drzewa zmniejszają szybkość wiatru,
  b - drzewa zmniejszają zawartość pyłu w powietrzu,
  c - drzewa tłumią hałas.

na górę^

Ziołolecznictwo

Wśród drzew i krzewów znajdziemy także kilka cenionych w ziołolecznictwie i medycynie gatunków, takich jak brzoza, kasztanowiec, kalina i.in.

Przykłady takich roślin: Bez czarny Sambucus nigra, Brzoza brodawkowata Betula yerrucosa, Dąb Quercus, Głóg dwuszyjkowy Crataegus oxyacantha

Przejdź do na górę, Brzoza brodawkowata Betula yerrucosa, Dąb Quercus, Głóg dwuszyjkowy Crataegus oxyacantha

Bez czarny Sambucus nigra

Jest to ogólnie znany duży krzew (3-6 m wysokości). Liście ma także duże, pierzaste, składające się z listków długości 5-10 cm. Bardzo charakterystyczne są kwiaty bzu czarnego - drobne, kremowe, zebrane w płaskie, talerzowate kwiatostany. Mimo dużych rozmiarów, kwiatostany te robią wrażenie lekkich, koronkowych. Wydają silny, nieco duszący zapach. Bez czarny kwitnie w czerwcu, zaś w sierpniu i wrześniu dojrzewają jego owoce - drobne, czarne i błyszczące jagody. Zawierają ciemnofioletowy sok. Są jadalne (jednak dopiero, gdy całkowicie dojrzeją), mają słodki, mdły smak.

Krzew ten można spotkać w całej Polsce; rośnie w lasach, nadrzecznych zaroślach, w starych parkach, przy ogrodzeniach i budynkach. Ma skromne wymagania, ale najsilniej się rozrasta, najobficiej kwitnie i owocuje na glebach żyznych i wilgotnych.

Bez czarny występuje obficie, a stosowanie go jest bezpieczne, nie powinno go więc zabraknąć w apteczce domowej.

We współczesnym ziołolecznictwie najczęściej używa się kwiatów i owoców, rzadziej kory.

Kwiaty zbieramy, gdy są w pełni rozwinięte, ścinając całe baldachy z kawałkiem pędu. Zaraz po zbiorze trzeba je rozwiesić pojedynczo na sznurku, w miejscu przewiewnym, ale nie za gorącym; temperatura suszenia nie powinna przekraczać 35oC, inaczej kwiaty sczernieją. Gdy po 2-3 dniach zwiędną lub podeschną, można je dosuszyć w wyższej temperaturze, a następnie oskubać z szypułek. Po wysuszeniu kwiaty powinny zachować kremowy barwę i silny zapach.

Owoce zbieramy, gdy są już dojrzałe, fioletowoczarne. Najlepiej ściąć całe baldachy, a owoce poodrywać w domu widelcem (aby ich nie pognieść). Suszy się je w piekarniku w temperaturze około 40^oC. Z owoców bzu czarnego można też przyrządzać przetwory: konfitury i soki.

POŻYTEK DLA ZDROWIA

Kwiaty bzu czarnego są doskonałym środkiem napotnym i przeciwgorączkowym dla dzieci i osób starszych. W chorobach gorączkowych, czyli przeziębieniach, grypie, należy pić 3 razy dziennie po 1/2 szklanki odwaru z 1 łyżki kwiatów na 1 szklankę wody. Odwar można posłodzić miodem lub sokiem malinowym i dodać łyżeczkę soku cytrynowego.

Można też kwiaty bzu łączyć w jednakowych ilościach z innymi ziołami, na przykład z kwiatami lipy, owocami róży dzikiej i maliny, robiąc domową mieszankę napotną i przeciwgorączkową.

Odwar z kwiatów bzu czarnego stosuje się też wewnętrznie jako środek moczopędny.

Zewnętrznie odwar z kwiatów tego krzewu służy do płukania gardła, przemywania oczu i pielęgnacji cery.

Owoce bzu czarnego działają na organizm odtruwająco, w większych dawkach - rozwalniająco, a także przeciwbólowo (np. w migrenie). Stosuje się je w postaci odwarów (1-3 łyżki owoców na 1 szklankę wody). Warto pamiętać, że owoce bzu czarnego są źródłem witamin B i C.

Przejdź do na górę, Bez czarny Sambucus nigra, Dąb Quercus, Głóg dwuszyjkowy Crataegus oxyacantha

Brzoza brodawkowata Betula yerrucosa

Brzoza - wysmukła, białokora, wiosną okryta mgiełką jasnozielonych liści - jest bez przesady jednym z naszych najpiękniejszych drzew. Tworzy pełne wdzięku gaje brzozowe, zdobi polany leśne i drogi, a w parkach rozjaśnia ciemne grupy innych drzew. Nieodłącznie związana jest z krajobrazem Mazowsza, gdzie rośnie na ubogich, kwaśnych glebach, wśród wrzosów.
Chętnie uwieczniana przez malarzy i fotografików.

Drzewo to nie tylko cieszy nasze oczy, ale ma również właściwości lecznicze, działa łagodnie i prawie nigdy nie szkodzi.

Surowcem zielarskim są przede wszystkim liście, które można zbierać przez całe lato. Suszy się je w temperaturze do 45oC. Pewne zastosowanie mają też liście świeże.

Ceniony jest również sok brzozowy, który wycieka z naciętego pnia. Trzeba jednak podkreślić, że wbrew niektórym opiniom - nie jest to „lek na wszystko”, a więc należy go pozyskiwać tylko w uzasadnionych przypadkach, aby bezmyślnie nic kaleczyć drzew. Nieumiejętne ściąganie soku z pni mogą brzozy przypłacić życiem. Stosunkowo najbezpieczniej dla drzewa jest pobierać sok z bocznych grubych gałęzi. Wierci się w nich otwór i zakłada rynienkę lub rurkę, przez którą sok będzie ściekał do zawieszonego naczynia. Po zakończeniu „rabunku” trzeba otwór zasmarować maścią ogrodniczą i zabić dopasowanym do jego średnicy kołkiem.

POŻYTEK DLA ZDROWIA

Związki zawarte w liściach brzozy działają przede wszystkim moczopędnie, zwiększając wydzielanie kwasu moczowego, jonów sodu i chloru.

W przewlekłych stanach zapalnych dróg moczowych (szczególnie u osób ze zmniejszoną odpornością, u dzieci i ludzi starszych), kamicy moczowej, obrzękach pochodzenia nerkowego i przy niewydolności krążenia bywa zalecany odwar z liści brzozy: 2 łyżki liści na 2 szklanki wody pić 3 razy dziennie po 1/2 szklanki między posiłkami.

Dla uzyskania lepszego efektu diuretycznego (moczopędnego) należy stosować liście brzozy z zielem nawłoci, skrzypem, korzeniem cykorii podróżnika i nasionami pietruszki, mieszając te surowce w jednakowych iloś- ciach. Natomiast dla zwiększenia działania przeciwbakteryjnego i przeciwzapalnego warto liście brzozy łączyć z liśćmi mącznicy lekarskiej i kwiatami bzu czarnego.

Nasze prababcie brzozą i tatarakiem leczyły artretyzm. Odwar przygotowywały z 1 łyżki liści brzozy i 1/2 łyżki kłączy tataraku na 1 szklankę wody i wypijały go w ciągu dnia.

�wieży sok brzozy pozyskiwany wczesną wiosną, kiedy pączki jeszcze się nie rozwiną uważany jest za środek odtruwający organizm i ogólnie wzmacniający. Sok taki należy pić przynajmniej przez 15 dni, po 1 szklance rano i wieczorem.

POŻYTEK DLA URODY

W przypadkach łojotoku, trądziku i skłonności do wyprysków zaleca się pić codziennie po Vi szklanki odwaru z liści brzozy i fiołka trójbarwnego (po 1 łyżce ziół na 2 szklanki wody). Taki sam odwar może służyć do przemywania zmienionej chorobowo skóry.

Szybko przetłuszczające się włosy, zwłaszcza przy skłonności do łupieżu, warto jest płukać w odwarze z liści brzozy (4 łyżki liści na 4 szklanki wody). Popularnym gotowym preparatem do wcierania w skórę głowy przy łojotoku i wypadaniu włosów jest woda brzozowa.

Przejdź do na górę, Bez czarny Sambucus nigra, Brzoza brodawkowata Betula yerrucosa, Głóg dwuszyjkowy Crataegus oxyacantha

Dąb Quercus

Nie ma chyba nikogo, kto by nie znał dębu; nawet dzieci potrafią odróżnić jego owoce - żołędzie - od owoców innych drzew. Opis więc jest zbyteczny. Warto tylko pamiętać, że naszymi krajowymi gatunkami są: dąb szypułkowy {Quercus robur}, który ma żołędzie na długich, kilkucentymetrowych szypułkach, i dąb bezszypułkowy {Quercus sessilis}, o znacznie krótszych szypułkach owoców i dłuższych ogonkach liści. Liście obu gatunków są nieco skórzaste, o głębokich, lecz łagodnie zaokrąglonych zatokach.

Oba te gatunki mają podobne właściwości lecznicze. Zawsze bardzo wysoko ceniono w budownictwie i meblarstwie niezwykle trwałe drewno dębowe, co powodowało, że najpiękniejsze dąbrowy ginęły pod ciosami siekier.

Żołędzi (przysmak dzików) używano na karmę dla świń. Z żołędzi także wyrabiano namiastkę kawy, tańszą od prawdziwej, a przy tym dość pożywną. Robiono ją domowym sposobem, bardzo prostym - młode żołędzie pozbawione „łupin”, prażono na patelni i mielono.

W ziołolecznictwie do dziś ma znaczenie kora dębowa. Zbiera się ją na wiosnę, gdy najłatwiej odchodzi od drewna, jest gładka i niespękana. Korę zdejmować można tylko z młodych odrośli i liczących 3-5 lat gałęzi. Ostrym nożem nacina się na gałęziach pierścienie co 20-30 cm, następnie okrężne cięcia poprzeczne łączy się cięciem podłużnym i lekko oddziela korę od drewna. Suszy się ją na słońcu lub w piekarniku, w temperaturze nie przekraczającej 35^oC. Kory nie należy przechowywać dłużej niż 2 lata, bo traci wartość.

POŻYTEK DLA ZDROWIA

Kora dębowa jest bardzo cennym surowcem zielarskim, głównie ze względu na dużą zawartość garbników. Działają one ściągające na błonę śluzową przewodu pokarmowego, likwidując biegunki. Zwalczają również bakterie i ich toksyny oraz zmniejszają drobne krwawienia z chorych błon śluzowych.

Wyciągi z kory używa się w biegunkach towarzyszących zatruciom pokarmowym, czerwonce, durowi brzusznemu (ale to z antybiotykami), przewlekłym nieżytom żołądka, jelit.

Oto mieszanka ziołowa stosowana przy wymienionych schorzeniach: po 1 łyżce kory dębowej, owoców czarnej jagody, kwiatów rumianku (pospolitego lub rzymskiego), kwiatów krwawnika, korzeni rdestu wężownika, liści mięty i ziela rdestu ptasiego. Odwar z 1 łyżki mieszanki tych ziół na 1 szklankę wody popijamy łykami w ciągu dnia.

Zewnętrznie odwary z kory dębowej (1 łyżka kory na 1 szklankę wody) używane są do płukania jamy ustnej i gardła (przy zapaleniu śluzówek, nadżerkach i zapaleniu dziąseł).

Odwar taki zalecany jest też do przemywania skóry przy zakażeniach bakteryjnych, niewielkich oparzeniach I i II stopnia, świądzie odbytu oraz nadmiernej potliwości, szczególnie stóp (kąpiele).

Do irygacji podany wyżej odwar trzeba rozcieńczyć trzykrotnie wodą.

W lecznictwie ludowym kora i liście dębowe dodawane są do kąpieli przeciwkrzywicznych i witaminizujących dla dzieci.

Surowiec wchodzi w skład mieszanki Yagosan i Hemostinu w aerozolu.

Przejdź do na górę, Bez czarny Sambucus nigra, Brzoza brodawkowata Betula yerrucosa, Dąb Quercus

Głóg dwuszyjkowy Crataegus oxyacantha

Głóg jest dużym krzewem lub niewielkim drzewem. Wyrasta do 3-5 m. Gałęzie ma zielonkawoszare, cierniste, liście zwykle o 3-5 wąskich klapach, rozdzielonych szerokimi wrębami, kwiaty pięciopłatkowe, białe, zebrane po kilka w baldachogrona. Świeże kwiaty odznaczają się niemiłym zapachem, a po wysuszeniu pachną dość przyjemnie. Owoce są owalne lub prawie kuliste, wielkości grochu, po dojrzeniu koralowo-czerwone.

Krzew ten najczęściej rośnie na brzegach lasów i w zaroślach pogórza, choć występuje też na nizinach. Czasem można go spotkać na miedzach. Bywa też sadzony w parkach i ogrodach, jako duży krzew ozdobny.
Do celów leczniczych stosowane są kwiaty, owoce i młode liście. Można je zbierać samemu z roślin dziko rosnących. Kwiaty ścina się, gdy tylko zaczną się rozwijać. Kwitnie w maju lub w czerwcu, zależnie od pogody i stanowiska. Owoce dojrzewają we wrześniu i w październiku. Zbiera się je całkowicie dojrzale, kiedy mają już intensywną barwę, ale zanim staną się miękkie i mączyste. Zarówno kwiaty, jak i owoce można suszyć w piekarniku, w temperaturze około 40^oC.

POŻYTEK DLA ZDROWIA

Głóg w ziołolecznictwie stosuje się głównie w niewydolności krążenia na skutek niedomagań tak zwanego serca starczego i zmian w naczyniach krwionośnych, związanych z podeszłym wiekiem. Głóg ma niewielkie znaczenie w leczeniu jawnej niewydolności krążenia (ten stan może ocenić tylko lekarz), ale w profilaktyce niewydolności serca starczego może być z powodzeniem wykorzystany.

Jeżeli lekarz uzna za wskazane leczenie głogiem i nie zaleci specjalnego dawkowania, proponujemy odwar: z 1 łyżeczki kwiatów lub owoców na 1/2 szklanki wody;

odwar przecedzić, a pozostałość przepłukać ciepłą, przegotowaną wodą w ilości do 1/2 szklanki. Pić 2 razy dziennie po 1/3 szklanki zawsze świeżo sporządzonego odwaru.

Głóg wchodzi w skład gotowych preparatów: Kelicardina, Neospasmina, Passispasmina, Cardiol, Naocardina, kropli tak zwanych nasercowych, a także mieszanek ziołowych Sclerosan i Cardiosan.

na górę^