Drzewa i Krzewy - internetowy leksykon przyrodniczy

Pomniki przyrody - najstarsze drzewa w Polsce

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody mówi, że:
1. Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupiska o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, okazałych rozmiarów drzewa, krzewy gatunków rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie.
2. Na terenach niezabudowanych, jeżeli nie stanowi to zagrożenia dla ludzi lub mienia, drzewa stanowiące pomniki przyrody podlegają ochronie aż do ich samoistnego, całkowitego rozpadu.

(Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2004 r.) Art. 40.

Najstarszym drzewem w Polsce jest cis pospolity, rosnący w Henrykowie Lubańskim woj. dolnośląskie. Wiek oceniono na ponad 1250 lat, obwód 512cm, wysokość 13m.
Drzewo to rośnie na terenie posiadłości prywatnej.

Inne sędziwe cisy rosną w miejscowościach:

Bystrzyca (gm. Wleń, dawne woj. jeleniogórskie) - wiek ok. 790 lat,
Henryków (gm. Ziębice, dawne woj. wałbrzyskie) - wiek ok. 720 lat,
Harbutowice (gm. Sułkowice, dawne woj. krakowskie) wiek ok. 667 lat.

Dąb należy do gatunków długowiecznych. W Polsce zachowało się jeszcze kilkaset pomnikowych dębów. Są to głównie dęby szypułkowe. Najsławniejsze z nich to rosnący niegdyś na Litwie Baublis (nieżyjący już). Chrobry, Dąb Bażyńskiego, Bartek, Dęby Rogalińskie.

Baublis został uwieczniony w strofach „Pana Tadeusza”:

Czy żyje wielki Baublis, w którego ogromie
Wiekami wydrążonym, jakby w dobrym domie,
Dwunastu ludzi mogło wieczerzać za stołem?...

Rósł on na Żmudzi, w majątku Dionizego Paszkiewicza.

„Chrobry” - jest to najstarszy obecnie dąb szypułkowy w Polsce. Rośnie we wsi Piotrowice (gm. Szprotawa, dawne woj. zielonogórskie). Wiek - 720 lat.
„Dąb Bażyńskiego” rośnie w Kadynach koło Elbląga. Ma on 680 lat i ponad 10 m obwodu pnia. Nazwany tak na cześć Jana Bażyńskiego (1390-1459) właściciela Kadyn. J. Bażyński bronił praw ludności Prus Wschodnich gnębionej przez Krzyżaków. Był jednym z założycieli Związku Pruskiego. Stał na czele poselstwa, które w 1454 roku poddało Prusy królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi. Później był gubernatorem tej prowincji.
„Bartek” - Bartków (gm. Zagańsk, dawne woj. kieleckie). Wiek - 660 lat, obwód 920 cm, wysokość 23 m. Przed wojną był uważany za najokazalsze drzewo w Polsce. Jest bohaterem wielu legend. Miał tu odpoczywać Jan III Sobieski powracający z wyprawy wiedeńskiej. Według legendy, do dziupli tego drzewa włożył butelkę wina i szablę turecką.
Dęby Rogalińskie - Rogalin (woj. poznańskie) - „Lech”, „Czech”, „Ruś” - mają odpowiednio: 609 lat, 523 lata, 496 lat. Z dębami tymi wiążą się legendy. Między innymi o spotkaniu Lecha, Czecha i Rusa.

Najstarsza lipa rośnie we wsi Cielętniki (gm. Dąbrowa Zielona, dawne woj. częstochowskie). jest to lipa drobnolistna. Ma 525 lat, obwód pnia około 10 m, wysokość 35 m. Dawniej ludzie wierzyli, że kora tej lipy leczy ból zębów. Pątnicy biegli do lipy i obgryzali korę. Ślady obgryzania widoczne są do tej pory.

Pomnikowy platan w parku w Łańcucie

Wśród innych naszych rodzimych gatunków drzew można znaleźć sędziwe okazy. Oto kilka przykładów:

najstarsza sosna pospolita rośnie w Mińsku Mazowieckim - 376 lat
limba - okolice Łysej Polany - 348 lat
modrzew europejski - Świętokrzyski Park Narodowy na Chełmowej Górze - 343 lata
jodła pospolita - Pieniński Park Narodowy - 232 lata
świerk pospolity - Strzelce Opolskie k. Szczawnicy - 343 lata
wiąz szypułkowy - wieś Komorów k. Gubina - 438 lat, obwód około 890 cm. Jest on najokazalszy w Europie.
jesion wyniosły - wieś Motarzyna (dawne woj. słupskie) 411 lat, obwód 715 cm. Jest to najgrubsze drzewo tego gatunku w Europie.

Wspomniana już wcześniej ustawa mówi także, szczegółowo o ochronie pomników:
Art. 31.
W stosunku do form ochrony przyrody, o których mowa w art. 28-31, zabrania się:
1) niszczenia, uszkadzania lub przekształcania obiektu,
2) wykonywania prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu, z wyjątkiem obiektów związanych z zabezpieczeniem przeciwsztormowym lub przeciwpowodziowym,
3) uszkadzania i zanieczyszczania gleby,
4) wysypywania, zakopywania i wylewania odpadów lub innych nieczystości,
5) zaśmiecania obiektu i terenu wokół niego,
6) dokonywania zmian stosunków wodnych, jeśli służą innym celom niż ochrona przyrody i zrównoważone wykorzystanie użytków rolnych i leśnych oraz gospodarki rybackiej,
7) likwidowania małych zbiorników wodnych, starorzeczy oraz obszarów wodnobłotnych,
8) wylewania gnojowicy, z wyjątkiem nawożenia własnych gruntów rolnych,
9) lokalizacji budownictwa letniskowego poza miejscami wyznaczonymi w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego,
10) budowy budynków, budowli, obiektów małej architektury i tymczasowych obiektów budowlanych mogących mieć negatywny wpływ na obiekt chroniony bądź spowodować degradację krajobrazu.

Art. 31a.
W stosunku do szczególnych form ochrony przyrody, o których mowa w art. 28-31, zabrania się niszczenia, uszkadzania, przekształcania obiektu, uszkadzania i zanieczyszczania gleby, zaśmiecania obiektu i terenu wokół niego, zmiany stosunków wodnych oraz budowy budynków, budowli, obiektów małej architektury i tymczasowych obiektów budowlanych mogących mieć negatywny wpływ na obiekt chroniony bądź spowodować degradację krajobrazu.

Art. 32.
Wprowadzenie form ochrony przyrody, o których mowa w art. 26 i 28-31, następuje w drodze rozporządzenia wojewody, które określa nazwę obszaru lub obiektu, jego położenie, w miarę potrzeb otulinę oraz zakazy dla nich właściwe wybrane spośród wymienionych w art. 26a ust. 1 i art. 31a.

Art. 34.
1. Rada gminy może wprowadzić formy ochrony przyrody, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 4 i 6, jeżeli wojewoda nie wprowadził tych form.
2. Dla obszarów i zespołów, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 4 i w art. 13 ust. 1 pkt 6 lit. d), poddawanych ochronie przez radę gminy, miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego sporządza się obowiązkowo.

na górę^

Tabela pierśnic drzew w różnym wieku

Opracowanie prof. dr Longin Majdecki 1980/1986

W tabeli podane są pierśnice drzew dla poszczególnych gatunków w danym wieku.

Gatunek	Wiek drzewa
Gatunek	10	20	40	70	100	120
Populus alba Populus robusta Populus nigra	15	35	70	100	125	145
Tilia cordata Tilia platyphyllos	-	17	35	57	78	92
Carpinus betulus Crataegus Fagus silvatica	-	7	15	25	50	60
Robinia pseudoacacia	7	13	26	45	62	75
Pinus silvestris	-	10	25	50	68	80
Acer platanoides Acer pseudoplatanus Platanus acerifolia	-	12	25	40	55	67
Fraxinus excelsior	-	12	26	45	60	72
Aesculus hippocastanum	-	20	38	65	87	105
Quercus robur Quercus sessilis	-	9	18	35	47	55
Picea excelsa Picea pungens	-	12	25	50	70	83
Larix decidua	-	17	35	52	67	79
Acer negundo Salix alba	-	27	54	85	-	-
Betula verrucosa Betula pubescens	-	12	25	50	70	83
Ulmus laevis	9	15	30	51	73	90
Thuja occidentalis	-	5	10	20	35	-
Alnus glutinosa Prunus padus	-	17	30	50	70	-

Tabelę nadesłała Ania - dziękuję!

na górę^